Bij de Egelopvang Haarlem worden zieke of verzwakte egels binnengebracht. Sommige worden vervolgens opgevangen in particuliere tuinen, bijvoorbeeld bij Mariëlle Gerritsen. Zij vangt een aantal zwakkere egels op in haar eigen tuin. In het voorjaar gaat ze deze egeltjes wegen. Een belangrijk moment, want wanneer de beestjes voldoende zijn aangesterkt kunnen ze door naar een andere grotere tuin of de vrije natuur in. Het wegen van de egeltjes is dan ook een spannende gebeurtenis. In meerdere opzichten, want eerst moet je ze zien te vinden. In alle gevallen: met de zwakke en zieke egeltjes krijg je een band.
Tegen de schemering, op een dag halverwege april, gaat Mariëlle de egels weer wegen. Vanaf oktober zaten een moeder en drie jonkies in onze tuin. Al die tijd hebben ze slapend doorgebracht. Maar de laatste dagen eten ze weer af en toe van het kattenvoer dat Mariëlle elke avond buiten zet, vlakbij de twee egelhuisjes achter in de afgesloten binnentuin.
In het eerste huis blijkt een mannetjesegel te zitten, die zich snel tot een balletje rolt. Na een tijdje kijkt hij toch wat schuchter om zich heen. Hij ziet er gezond uit. In oktober woog hij nog 660 gram en nu al 940 gram. Dus hij is in de weken na zijn winterslaap al flink aangesterkt en bijna klaar om uit te gaan.
Verstoppertje spelen
Het tweede huis blijkt leeg. Gisteren was er nog gestommel en gesnurk te horen (egels zijn tamelijk luidruchtig), maar kennelijk hebben ze vanochtend een ander slaapplekje gevonden. Het is altijd spannend of ze weer teruggevonden kunnen worden. In het holletje onder de klimop zitten ze veilig voor mensenhanden, ook voor de welwillende. Ook in het andere hoekje waar ze zich vaker verstoppen zijn ze niet te vinden. Later op de avond of morgen nog maar eens kijken of ze te voorschijn komen.
Uitvallende stekels
Mariëlle bouwt een band op met de egels die in de achtertuin overwinteren. Zoals die keer toen er eens eentje werd gebracht waarbij het spannend was of hij de winter zou overleven. Aan het einde van de winter was hij heel erg dun en bijna al zijn stekels vielen uit. Iedere week moest hij ingesmeerd met (zelf gemaakte) calendulazalf. Toen de stekeltjes terugkwamen was Mariëlle dan ook heel blij en trots dat hij zo dik geworden was. En ook toen hij gezond kon worden uitgezet op het volgende adres, een grotere en open tuin. Hij moest daar nog wel worden bijgevoerd, maar kon op zoek naar een nieuw territorium en een partner voor de voortplanting.
Bijten en briesen
De vraag is of de egels, omgekeerd, ook gevoelens opbouwen voor de mens. In ieder geval hebben ze verschillende karakters: zo was er eentje die boos brieste en in tenen beet. Die had schurft opgelopen en kreeg daarvoor allerlei badjes en gedoe. Na een tijdje wennen de egels meestal wel en worden ze rustiger.
De egel staat op de rode lijst van beschermde dieren, omdat ze de laatste jaren moeite hebben hun kostje bij elkaar te scharrelen in de vele betegelde en ommuurde tuinen. Je kunt ze dan ook helpen met een groene tuin, wat kattenbrokjes of via www.egelopvanghaarlem.nl.
Tekst en foto’s: Jan-Willem Doornenbal
Ook gepubliceerd in Toorts, Verenigingsblad IVN Zuid-Kennemerland, nr 101 april 2017: thema mens en dier







Vogelmuur (Stellaria media) is een nederig plantje dat je makkelijk over het hoofd ziet. Toch groeit hij overal in de buurt van mensen, daar waar de bodem veel betreden wordt. Je vind ‘m op de stoep, in boomspiegels, langs wegen en paden. Daar vandaan geplukt is ie natuurlijk niet zo smakelijk, maar uit bloembakken, als onkruid uit je eigen tuin en uit vochtige graslanden natuurlijk wel. Het is een lid van de anjerfamilie, een waardplant voor veel vlindersoorten en hij groeit en bloeit het hele jaar door. De bloemetjes hebben vijf witte kroonblaadjes die zo diep ingesneden zijn dat het wel 10 stralen lijken. Stengels en bladeren zijn licht behaard en zien er sappig uit. En dat zijn ze ook: in tegenstelling tot veel wilde kruiden met een draderige structuur is vogelmuur zacht en fris van smaak en zelfs rauw al lekker in de sla.

De truc is om half maart al uit te kijken naar de sleedoorn in lentetooi met haar wolk van witte stervormige bloemetjes aan kale, zwarte, doornige takken. In de duinen zul je ze niet snel zien, maar wel in onze polders: langs weilanden, bosranden en gemeenteaanplant. In de nazomer wanneer de donkerblauwe pruimpjes verschijnen, weet je waar je moet zijn. De vruchten zien er lekker uit maar als je ze verlangend in je mond stopt wil je wel even schrikken: ze smaken ongelooflijk wrang. Eigenlijk rijpen ze pas na de eerste nachtvorst vanaf oktober.
